KURGAN Nedir? Vergi Denetim Kurulu’nun Yeni Dönemi ve Meslektaşlar İçin Önemi

Vergi Denetiminde Yeni Bir Dönem Başladı

Son dönemde Vergi Denetim Kurulu (VDK) tarafından geliştirilen Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN) sistemi, vergi denetiminde köklü bir dönüşümün kapısını araladı. “Kurgan” ismi tesadüf değil; sistem, sahte belge düzenleyen ya da kullanan yapılar için adeta bir “mezar” anlamı taşıyor.

KURGAN, klasik denetim yöntemlerinin ötesinde, risk analizi ve yapay zekâ destekli veri taramasıyla çalışan bir erken uyarı sistemidir. Amaç, mükellefleri cezalandırmak değil; tam tersine, onları olası riskler konusunda önceden bilgilendirmek ve rehberlik etmektir.

Sistem Nasıl Çalışıyor?

KURGAN, mükelleflerin vergiye ilişkin işlemlerini büyük veri tabanları üzerinden analiz ederek, olağan dışı hareketleri tespit ediyor. Bu analiz sonucunda, “riskli” görülen işlemler hakkında hem alıcıya hem de satıcıya bilgi veriliyor.

Örneğin bir firma, geçmişinde sahte belge düzenleyen bir tedarikçiden mal aldıysa, sistem bu durumu tespit ediyor ve alıcı firmaya bilgilendirme yazısı gönderiyor. Bu yazı bir inceleme başlatıldığı anlamına gelmiyor; sadece mükellefi bilgilendiriyor ve gerekirse kendi kayıtlarını kontrol etmesi için uyarıyor.

Vergi Denetiminde Yapay Zekâ Dönemi

VDK, 2011 yılından bu yana teknolojik altyapısını güçlendiriyor. Özellikle 2023’ten itibaren rapor otomasyon sistemi sayesinde, klasik inceleme süresini bir yıldan yaklaşık 20 güne düşürmeyi başardı.
Yeni sistem sayesinde:

• Denetimler veriye dayalı ve hedefe odaklı yürütülüyor.

• Müfettişler, mükellef hakkında ihtiyaç duyduğu bilgilere doğrudan erişebiliyor.

• Yanlış veya gereksiz incelemeler büyük oranda azalıyor.

Bilmeden Kullanma Dönemi Bitiyor mu?

Basında sıkça yer alan “bilmeden kullanma dönemi sona eriyor” başlığı yanlış anlaşılmalara neden oldu. KURGAN sistemi kast (niyet) unsurunu tamamen ortadan kaldırmıyor.
Aksine, müfettişlerin artık mükellefi değerlendirirken 13 objektif kritere göre inceleme yapması zorunlu hale getirildi.
Bu kriterler arasında şunlar yer alıyor:

• Faturanın faaliyet konusuyla ilgisi

• Ödeme şekli (banka, çek vb.)

• Depolama ve sevkiyat belgeleri

• Geçmiş inceleme sonuçları

• Mükellefin gönüllü uyum düzeyi

Bu yaklaşım, mükellefin hukukunu koruyan ve müfettişin inisiyatifini güçlendiren bir uygulamadır.

KURGAN’ın Meslek Camiasına Etkisi

Muhasebeci ve mali müşavirler açısından KURGAN, yeni bir denetim riskinden çok şeffaf bir bilgilendirme ve iş birliği sürecidir.
Artık müfettiş–müşavir ilişkisi karşıt taraflar olarak değil, aynı amaca hizmet eden paydaşlar olarak görülmektedir.

Bu sistemle birlikte;

• Mükellefler hatalarını erken fark edip düzeltebilir,

• Müşavirler danışmanlık rollerini daha etkin üstlenebilir,

• Denetim süreci daha hızlı, adil ve öngörülebilir hale gelir.

Sonuç: Mükellefi Koruyan Yeni Bir Dönem

KURGAN, cezalandıran değil, önceden uyaran bir sistemdir. Vergi Denetim Kurulu’nun bu yaklaşımı, hem kamu maliyesini korumakta hem de dürüst mükelleflerin haklarını gözetmektedir.
Gelecek dönemde, şeffaflık, dijital dönüşüm ve ortak akıl ilkeleriyle hareket eden bu sistemin meslek camiasına büyük katkı sağlaması bekleniyor.